 |
| Eski
Türk Denizcilerinin Kullandığı Bazı Gemiler |
|
A.
Kürekle Yürüyen Gemiler |
- UÇURMA:
Süratli bir kayık olup hafif donamaya
dahildi.
- VARNA
BEŞ ÇİFTESİ: Hafif donanmadan
beş çifte kürekli süratli kayık.
- KARAMÜRSEL:
İstanbul ile MArmara sahilleri arasında
işleyen birbuçuk direkli ve sivri üçgen
yelkenli, yarım güverteli Marmara kayığı.
Hem kürek hem yelkenle giderdi.
- AKTARMA:
Tuna'da kullanılan nehir gemisi. Ayrıca
düşamandan alınan ganimet tekneye de bu
isim verilirdi.
- ÜSTÜAÇIK:
Tuna'da kullanılan gemilerden. Bİr dümenci
ve skiz kürekçisi vardı. Nakliyatta kullanılırdı.
- ÇİFTE
KAYIĞI: Bİr çeşit nehir kayığı.
- BROLİK:
Sığ yerlere girebilen hafif donanma
gemisi. İçinde yedi levent bulunurdu.
- CELİYYE:
Nehir ve ırmaklarda kullanılan hafif donanma
gemisi.
- ÇAMLICA:
Tuna'da işleyen nakliye gemilerinden.
- KÜTÜK:
Sığ sularda ve çıkarma işlerinde kullanılır,
altı düzce, döşemeli, başı kalkık ve içeriye
bükülmüş gemi. Bugünkü mavnalara benzer.
Çeşitli nakliye işlerinde kullanılır.
Tek kürekli ve yelkenlidir.
- AT KAYIĞI:
Tımarlı sipahinin nakli için
Çardak ile Gelibolu arasında kullanılan
küçük mavna. Dört küreklidir.
- KANCABAŞ:
Hafif filoya dahil, üstü açık
ve sahillere sokulur, nehirlere girer
bir gemi.
- ŞAYKA:
Altı düz büyük kayık. 20-50 savaşçı taşır.
Özi, Dinyeper ve Tuna nehitlerinde işleyen
gemilerdendir. Üç topla mücehhez olup
nehir sahil muhafazasında kullanılırdı.
Çayka da denir.
- İŞKAMPAVYE:
Hafif
donanmaya dahil Tuna gemilerinden. Kürekli
olup haberci gemisi olarak kullanılırdı.
- ŞAHTUR:
Hafif
donanma gemilerindendi ve Fırat nehrinde
eşya nakli için de kullanılırdı.
- ÇEKELVE:
İki
direkli ve büyük yük gemilerindendir.
- KIRLANGIÇ:
Hafif
donanmanın karakol ve haberleşme işlerini
gören ve yüz kişilik mürettebatı olan
gemidir. Ayrıca tüccar kırlangışları da
olurdu.
- FİRKATE:
10-17 oturaklı olup her küreğini 2-3 kişi
çekerdi. Hafif donanmadandır, nehirlerde
de kullanılırdı. Savaş sırasında 80 savaşçı
taşırdı.
- KALİTE:
Ağır donanmadandır. Frenkler, kalyota,
galita, galyot derlerdi. 19-24 oturaklı
olup harp zamannında 220 savaşçı taşırdı.
Bilhassa düşmanı takip için kullanıldığından
baş tarafında da topu vardı.
- PERKENDE:
Pergengi, birgende veya perkandi de denirdi.
Yabancıların brigantin dedikleri gemidir.
18-19 oturaklı, baş tarafında topu bulunan
ağır donanma gemilerindendir.
- MAVNA:
26
oturaklı, iki katlı, kadırgadan daha yüksek
ve geniş bir ağır donanma gemisidir. Küreklerini
yedişer kişi çekerdi. Bütün mevcudu 600
kadar olurdu. 364 kürekçisi vardı. 24
topu bulunurdu, bir veya iki latin yelken
kaldırıdı.
- GIRAB:
Uzun, başı sivri ve keskin bir ağır donanma
gemisi. Güvertesi altında kürek çekilirdi.
Savaş goraplarının küpeşteleri gayet yüksek
olurdu.
- KADIRGA:
Frenklerin gali veya galer dedikleri gemidir.
25 oturaklı olup her küreğini 4-5 kürekçi
çekerdi. Boyları gayet uzun, ensiz, su
ilşe beraber denecek kadar alçak ve son
derece süratli idiler. 35 gemici, 196
kürekçi ve 100 savaşçısı vardı. Baş tarafında
üç tane olmak üzere 13 topu bulunurdu.
- BAŞTARDE:
Kadırganın
büyüğüdür. 26-36 oturaklı olup her küreğini
yedi kişi çekerdi. Kaptan Paşa baştardesi
36 oturaklı olup, 500 kürekçi, 216 savaşçı
ve gemicilerle birlikte 800 mevcutlu idi.
Baş tarfında üç ağır ve yanlarında hafif
topları bulunurdu. KAlyonların ehemmiyet
kazanmasından sonra Kaptan Paşalar harp
sırasında "baş kapudâne" denen
kalyona binerlerdi.
- BAŞTARDE-İ
HÜMÂYUN: Padişahlar için yapılan
"hünkâr baştardesi"dir. Teknesi,
kürekleri, yelken ve direkleri yeşil boyalı
olurdu. Yeşil sancak çekerdi. Bir sefere
serdar olan vezir bu baştardeye biner
ve kendi bayrağını çekerdi. (Bir tanesi
istanbul deniz müzesinde mevcuttur ve
bu tekne dünya üzerinde kalan son gerçek
kadırga'dır)
|
|
| B. Yelkenle
Yürüyen Gemiler |
- ATEŞ GEMİSİ:
Harp sırasında düşman donanmasını yakmak
için kullanılırdı. İçleri yanıcı madde
dolu olup huhsusi olarka yapılmışlardı.
İçindeki gemiciler, hedefe yaklaşınca
geminin arka lumbarlarından denize atlayıp,
arkadaki kayığa biner kaçarlardı.
- ŞALOPE:
İki direğinde sübye denen iki küçük düz
yelken bulunan ambarsız bir gemi idi.
Haberleşme için kullanılır, içinde 62
kişi bulunurdu. 12 topu vardı.
- BRİK:
Her iki direği kabasorta denen dört köşe
yelkenli idi. Zamanın en süratli harp
gemisi olup ambarsızdı ve 70 müretterbatı
vardı. Lumbarlı olan küpeştelerinde 8
kadar top bulunurdu.
- USKUNA:
Birinci direğinde kabasorta ve ikincisinde
sübye denen düz yelken bulunurdu. 16 kadar
topu ve 90 mürettebatı vardı.
- ŞEHTİYE:
Büyükleri üç, küçükleri iki direkli olup
200 kadar mürtettebatı bulunurdu. Şitye
de denirdi.
- AĞRIPAR:
Büyük
gemilerden olup 16. asırda 30'dan fazla
top taşıyanları vardı.
- KORVET:
Üç direkli büyük harp gemilerinden olup
yalnız güvertesinde 20-30 topu bulunurdu.
19.asır başlarında gemi mürettebatı 174
kişi idi.
- BARÇA:
Hem nakliye, hem harp gemisi olarak kullanılır,
kalyon çeşitlerinden altı düz2-3 direkli
büyük teknelerdir. 16. asır başlarında
80'den fazla topu bulunan barçalar kullanılmata
idi.
- KALYON:
Üç
direkli, yelkenli büyük harp gemisidir.
2-3 ambarlı olanları vardı. İki ambarlılard
60-80, üç ambarlılarda 80-110 top bulunurdu.
Bizde ilk olarak İkinci Bayezid devrinde
yapılmış olan kalyona "Göke"
deniyordu ve 2 bin mevcutlu idi. Fakat
gerek kalyon, gerek barçaların rüzgarsız
hava yürütülmeleri imkansız olurdu. GÖKE,
BARÇA, BURTON, KARAKA, KARAVELE, FİRKATEYN,
KAPAK ve ÜÇ AMBARLI
denen gemilerin hepsi kalyon çeşidindendir.
- FİRKATEYN:
Üç direkli harp gemisidir. Hem güvertesinde
hem de ambarlarında top bulunurdu. Çeşitli
büyüklüklerde olanları vardır. 30-70 topu
olurdu, süratli hareket ederdi.
- KAPAK
veya KAYPAK: İki ambarlı harp
gemilerinden olup güvertesinde ve her
bordasında iki sıra topu vardı. 80-110
topu bulunurdu. 800-1.000 mürettebat ve
savaşçı taşırdı.
- ÜÇ AMBARLI:
Kalyon sınıfının en büyüklerindendir.
17. asır sonlarında yapılmaya başlandı.
110-120 topu ve 800-1000 mürettebatı vardı.
|
|
| Kaynak:
Barbaros Hayreddin Paşa'nı Hatıraları - 1.cilt,
Tecüman 1001 temel eser, Baskıya Hazırlayan
- Ertuğrul Düzdağ |
|
|
|
|
